Prasa o nas

Dać szansę na wyleczenie

Dziennik Polski 27-28 Luty 2010
autor: Danuta Orlewska

zobacz zeskanowany artykuł

Do schorzeń trzustki, które ze względu na swój charakter mogą stanowić zagrożenie dla życia chorego zaliczamy: nowotwory, a wśród nich źle rokujący rak trzustki; ostre zapalenie trzustki, obarczone również wysokim odsetkiem zgonów i powikłań; przewlekłe zapalenie trzustki, które u wielu pacjentów jest stanem przednowotworowym.

Nowotwory trzustki należą do najczęstszych nowotworów układu pokarmowego, a rak trzustki stanowi około 80-90 proc. wszystkich nowotworów tego narządu. Rozpoznawany jest corocznie u około 3200 pacjentów. Zapadalność u mężczyzn i kobiet wynosi odpowiednio 6.2 i 4.1 osób na 100.000 mieszkańców.

Przyczyny raka trzustki nie są dokładnie znane. Wymienia się tu m.in. uwarunkowanie dziedziczne (ok. 10 proc. chorych). Do grupy ryzyka zalicza się chorych z wrodzonym przewlekłym zapaleniem trzustki, z zespołami zaburzeń rodzinnych, polipowatością przewodu pokarmowego, zmianami barwnikowymi w przewodzie pokarmowym, z łagodnymi, wrodzonymi torbielami trzustki. Powstaniu choroby sprzyja w dużym stopniu: palenie papierosów (u palaczy rakotwórczy kadm gromadzi się głównie w trzustce); różnego rodzaju chemikalia; niektóre konserwanty w żywności; surowce chemiczne używane do procesów technologicznych w zakładach pracy.

Czynnikiem ryzyka jest także wiek - rakiem trzustki szczególnie zagrożone są osoby między 50. a 80. rokiem życia.

Objawy i rozpoznanie

Wczesne rozpoznanie choroby jest na ogół trudne ze względu na niecharakterystyczne i słabo nasilone objawy. Jednym z kluczowych objawów jest pojawienie się tzw. żółtaczki mechanicznej, czyli utrudnionego odpływu żółci z wątroby do dwunastnicy, co przejawia się zażółceniem skóry i gałek ocznych, a także ciemnym zabarwieniem moczu i jasnym stolca. Objawy takie powinny zawsze skłaniać pacjenta do jak najszybszej wizyty u lekarza w celu wykonania odpowiednich badań diagnostycznych. Ból brzucha, spadek masy ciała czy inne symptomy zwykle umykają uwadze większości pacjentów, a niekiedy także lekarzy, co odwleka właściwe rozpoznanie.

W warunkach polskich najszybszym badaniem, pozwalającym na potwierdzenie podejrzenia guza trzustki jest ultrasonografia. Nieinwazyjne, niebolesne i bardzo tanie USG, to idealne badanie pierwszego rzutu, niestety, często pomijane przez lekarzy pierwszego kontaktu. Chorych, u których USG nie wykrywa zmian w postaci guza, lecz wykazuje niejasne zniekształcenia obrysu narządu należy poddać innym badaniom, takim jak: tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, wirtualna cholangiopankreatografia komputerowa, badanie endoskopowe EWCP. Najdoskonalszym badaniem jest dziś ultrasonografia endoskopowa, która wykrywa wczesnego raka trzustki z największą precyzją. W polskich warunkach badanie takie jest, niestety, bardzo kosztowne (wysoka cena aparatu).

Leczenie

Należy tutaj jednoznacznie potępić zakorzeniony u wielu pacjentów pogląd, że narządu, jakim jest trzustka nie wolno operować. W chwili obecnej jedynie wycięcie nowotworu stwarza realną szansę na wyleczenie. Postęp samej techniki chirurgicznej, jak i opieki okołooperacyjnej, który dokonał się w ostatnich dziesięcioleciach potwierdził, że zabiegi operacyjne trzustki, choć skomplikowane, można z powodzeniem wykonywać, oferując pacjentom nadzieję dalszego życia i zdrowia.

Leczenie raka trzustki rzadko ogranicza się do zabiegu operacyjnego. Najczęściej przed lub po jego wykonaniu konieczne jest zastosowanie chemioterapii czy radiochemioterapii.

U pacjentów, u których nie jest możliwe operacyjne usunięcie nowotworu niekiedy bywa konieczne mało inwazyjne leczenie objawów żółtaczki. W takich przypadkach najczęściej wykonuje się tzw. protezowanie dróg żółciowych (podczas specjalnego rodzaju gastroskopii do dróg żółciowych wprowadza się rodzaj protezy, która przywraca przepływ żółci między wątrobą i dwunastnicą). Integralnym elementem kompleksowej opieki nad pacjentami jest także odpowiednie leczenie przeciwbólowe, które często wymaga stosowania równocześnie kilku różnych leków.

Mamy też do dyspozycji całą gamę chemio- lub radioterapii paliatywnej, przedoperacyjnej, śródoperacyjnej - pozwalającej na dość istotne przyhamowanie rozwoju choroby i poprawę komfortu życia chorego. Chirurgia tradycyjna oferuje wiele procedur paliatywnych, znoszących przykre objawy, likwidujących ból. Jesteśmy w stanie pomóc pacjentowi na każdym etapie choroby.

Dostępne od niedawna nowe leki genetyczne otwierają dla chorego szerszą perspektywę. W każdej chwili mogą się też pojawić nowe preparaty dające szansę na bardziej skuteczne leczenie. Dlatego każdego pacjenta trzeba leczyć, nawet gdy nowotwór jest nieoperacyjny.

Operacja resekcyjna raka trzustki daje dużej grupie chorych szansę na życie po zabiegu bez przykrych dolegliwości. Trzeba jednak pamiętać, że szansa na wyleczenie jest tym większa, im wcześniej chory zgłosi się do lekarza, gdy rak jest mało zaawansowany.

W klinice zajmującej się leczeniem chorób trzustki, zwłaszcza raka trzustki, ostrego zapalenia trzustki i innych chorób tego narządu, od lat obserwuję dużą liczbą chorych, u których wykonane zabiegi nie rokują dobrze, ale też w wielu przypadkach zmiany rakowe, po ich radykalnym wycięciu można z powodzeniem leczyć.

Ograniczony dostęp do badań

Stopień zaawansowania choroby przy wszystkich nowotworach jest bardzo ważny. Mówi się nawet, że wczesne wykrycie raka trzustki daje pewne wyleczenie, ale jest to truizm. Tak próbujemy robić ze wszystkimi nowotworami, jednak w Polsce w ostatnich latach nie udało się zwiększyć wczesnej wykrywalności w żadnym z nowotworów. Większość chorych trafia do kliniki w stadium zaawansowania utrudniającym wyleczenie. Wynika to z wielu powodów. Chory może lekceważyć objawy. Ponadto mamy dziś ograniczony dostęp do porady i diagnostyki specjalistycznej, a szpitale, które operują trzustkę nie otrzymują z tego tytułu żadnych dodatkowych funduszy na zakup niezbędnej do zabiegów aparatury.

Przy wystąpieniu wczesnych objawów chory musi być poddany badaniu. Najlepiej gdyby to było badanie przesiewowe, ale takiego w chirurgii trzustki, niestety, nie ma. Pacjent powinien móc skorzystać przynajmniej z badań ultrasonograficznych. Większość chorych ma ograniczony dostęp do badań tomograficznych, rezonansu magnetycznego, czy endoskopowej wstecznej cholangiopankreatografii (połączenie metody endoskopowej i radiologicznej) i musi czekać na wizytę u chirurga kilka miesięcy. Apeluję o przerwanie tych barier. Zwracam się tu zarówno do decydentów, jak i samych pacjentów, którzy powinni mieć świadomość swoich praw i żądać od polskiej służby zdrowia precyzyjnej i fachowej diagnostyki.

Chirurgom natomiast trzeba dostarczyć narzędzi do pracy. Zwłaszcza w dobrych, wyspecjalizowanych ośrodkach, np. uniwersyteckich lub wojewódzkich. Kompleksowe leczenie raka trzustki jest procesem skomplikowanym, wymagającym odpowiedniego zaplecza technicznego i dużego doświadczenia lekarzy.

I Katedra Chirurgii UJ CM od wielu lat zajmuje się kompleksowym leczeniem raka trzustki, a łączna liczba pacjentów przekroczyła w ubiegłym roku 1800 chorych.

W uznaniu zasług za osiągnięcia w chirurgii przewodu pokarmowego i wkład w rozwój współpracy chirurgów polskich i niemieckich, prof. dr hab. med. Jan Kulig został wyróżniony wraz z profesorem Keiichi Maruyamą, światowym liderem w chirurgii raka żołądka, tytułem członka honorowego Niemieckiego Towarzystwa Chirurgii Ogólnej i Wisceralnej (Deutsche Gesellschaft für Allgemein-und Viszeralchirurgie). Honorowe członkostwo zostanie nadane w kwietniu tego roku w Berlinie w czasie 127 Kongresu Towarzystwa.

wróć do listy artykułów