Gastroskopia jest najskuteczniejszą metodą diagnostyczną pozwalającą dokładnie ocenić górny odcinek przewodu pokarmowego: przełyk, żołądek oraz początkowy odciek dwunastnicy. Badanie wykonywane jest przy pomocy giętkiego instrumentu grubości małego palca wprowadzanego do żołądka przez usta. Jednocześnie umożliwia wykonywanie podstawowych zabiegów diagnostyczno-leczniczych (pobranie wycinków, usunięcie polipów, tamowanie krwawienia, ligację żylaków przełyku, zakładanie protez samorozprężalnych, poszerzanie zwężeń, usuwanie ciał obcych).

• wystąpienie objawów dyspeptycznych (bólów brzucha, odbijania, zgagi)
• podejrzenie choroby wrzodowej żołądka lub dwunastnicy
• podejrzenie choroby nowotworowej na podstawie występujących objawów ogólnych
• dysfagia - trudności w połykaniu
• podejrzenie lub obecność krwawienia z przewodu pokarmowego
• podejrzenie istnienia uszkodzeń polekowych błony śluzowej górnego odcinka przewodu pokarmowego u chorych długotrwale stosujących niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. aspiryna)
• jako badanie kontrolne u chorych ze zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworu (osoby z długoletnią chorobą refluksową przełyku, z przełykiem Barretta, z niedokrwistością złośliwą w przebiegu zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka, po przebytej resekcji żołądka)
• kontrola wyników leczenia zachowawczego i operacyjnego
• inne uznane za istotne przez lekarza prowadzącego

Innymi badaniami wykonywanymi podczas diagnostyki chorób przewodu pokarmowego są badania radiologiczne z kontrastem oraz badania obrazowe (CT), są one metodami uzupełniającymi i nie mogą zastąpić badania endoskopowego. Należy podkreślić, że tylko gastroskopia umożliwia obejrzenie badanego odcinka przewodu pokarmowego od wewnątrz. Dodatkowo tylko podczas gastroskopii możliwe są różnego rodzaju interwencje jak pobranie wycinków do badania mikroskopowego, usunięcie polipów, czy tamowanie źródeł krwawienia, co niejednokrotnie pozwala uniknąć leczenia operacyjnego.

• nie należy jeść ani pić w ciągu 6 godzin poprzedzających badanie, nie zaleca się w tym czasie przyjmowania doustnych leków
• na czas trwania badania należy wyjąc ruchome protezy zębowe, zdjąć okulary

Pacjenci powinni posiadać ważny wynik HBs i AntyHCV (3 miesiące od daty wykonania).

Uwaga!
Osoby chorujące na cukrzycę - leków na cukrzycę nie przyjmować w okresie bez posiłku. Leki przeciwzakrzepowe (Acard, Bestpirin, Polopiryna, Plavix, Acenocumarol, Sintrom) należy odstawić na cztery dni przed badaniem lub ewentualnie odstawienie skonsultować z lekarzem prowadzącym. Pacjenci z wszczepionymi sztucznymi zastawkami serca i protezami naczyniowymi powinni przyjąć przed i po badaniu antybiotyk lub skonsultować jego przyjęcie z lekarzem wykonującym badanie.

Badanie wykonywane jest zazwyczaj w pozycji leżącej, na lewym boku. Pacjent zębami zagryza plastikowy ustnik - uniemożliwiający zaciśnięcie zębów na endoskopie. Głowę przygina do klatki piersiowej, aby podczas badania ślina mogła wyciekać kącikiem ust do podstawionej miseczki - inaczej może ściekać do gardła i wywołać kaszel. Podczas badania nienależny połykać śliny ani mówić. Po znieczuleniu gardła środkiem w aerozolu (Lidokaina, Xylokaina) endoskop wprowadzany jest do gardła i następuje moment wymagający współpracy pacjenta. Na prośbę lekarza należy połknąć aparat a następnie równo, spokojnie i głęboko oddychać. Endoskop zostanie wprowadzony do przełyku a następnie do żołądka i dwunastnicy. W celu dokładnego obejrzenia błony śluzowej lekarz pompuje powietrze do żołądka i dwunastnicy, powodując ich rozciągnięcie, co może powodować uczucie wzdęcia i odbijanie. W razie potrzeby lekarz pobiera szczypczykami wycinki z miejsc zmienionych chorobowo do badania mikroskpowego lub usuwa polipy, co jest zupełnie bezbolesne.
Zazwyczaj badania trwa od 2-8min.

Jeżeli lekarz podczas badania zauważa podejrzaną okolicę może wykonać biopsję którą przesyła do badania histpatologicznego. Większość polipów ma charakter łagodnych zmian nowotworowych, ale określane jest to dopiero po badaniu mikroskopowym. Doniesienia naukowe oraz wieloletnie obserwacje potwierdzają, że część polipów z biegiem lat może przekształcić się w nowotwór złośliwy. Istnieje możliwość usunięcia polipów podczas gastroskopii, usuwanie ich jest bezbolesne. Ostatecznie wynik badania histopatologicznego pozawala na podjecie dalszych decyzji leczniczych.

Gastroskopia i biopsja są badaniami bezpiecznymi w rękach doświadczonego endoskopisty. Komplikacje są rzadkie jednakże mogą wystąpić. Średnie ryzyko wystąpienia powikłań szacowane jest na około 0,08%.

Możliwe powikłania:

• perforacja przewodu pokarmowego i krwawienie do przewodu pokarmowego; tego rodzaju powikłania mogą wymagać doraźnej interwencji chirurgicznej w postaci zabiegu operacyjnego (występują najczęściej podczas endoskopii zabiegowej i stanowią mniej niż 10% wszystkich powikłań podczas gastroskopii)
• sercowe (najczęściej zaburzenia rytmu serca
• oddechowe (hipowentylacja, bezdech, zachłyśnięcie)
• reakcje uczuleniowe na środki miejscowo znieczulające
• napad padaczkowy
• zakażenie drobnoustrojami

W przypadku miejscowego znieczulenia gardła proszę nie jeść przez godzinę po badaniu, żeby uniknąć zadławienia. Po endoskopii zabiegowej (usunięcie polipów, pobranie dużej liczby wycinków) proszę w dniu badania nie przyjmować gorących płynów i posiłków. W pozostałych przypadkach po opuszczeniu szpitala/gabinetu możesz powrócić do normalnej diety i możesz spożyć Twoje regularne lekarstwa chyba że lekarz zaleci inaczej. Bezpośrednio po badaniu możesz odczuwać wzdęcie które szybko ustępuje.  Jest to spowodowane powietrzem wdmuchiwanym do żołądka podczas badania. 

Bardzo ważne jest wczesne rozpoznanie możliwych powikłań i kontakt z lekarzem jeżeli masz kłopoty z połykaniem, ból w klatce piersiowej, narastający ból gardła, ostry ból brzucha, gorączkę, dreszcze lub krwawienie z odbytu w ilości większej niż pół szklanki.

Jeśli podczas gastroskopii były usuwane polipy lub pobierane wycinki do badania histopatologicznego wynik będzie gotowy do odebrania po 14-tu dniach od badania.

Kolonoskopia to badanie całej długości jelita grubego za pomocą giętkiej rurki długości około 130 do 200cm. Pozwala na dokładne obejrzenie jelita "od środka", przez co jest najskuteczniejszą metodą diagnostyczną pozwalającą dokładnie ocenić ten fragment przewodu pokarmowego. Jednocześnie podczas badania możliwe jest wykonanie podstawowych zabiegów diagnostyczno-leczniczych (pobranie wycinków, usunięcie polipów, wykrywanie nowotworów). Ma to zasadnicze znaczenie dla dalszych decyzji terapeutycznych.

• niewyjaśnione objawy brzuszne (zaparcia, biegunka, ból brzucha)
• krwawienie do dolnego odcinak przewodu pokarmowego
• niewyjaśniona niedokrwistość
• niewyjaśniona utrata masy ciała
• diagnostyka/kontrola po leczeniu raka jelita grubego
• weryfikacja nieprawidłowych wyników badań obrazowych
• kontrola chorych z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku chorób jelita grubego
• inne uznane za istotne przez lekarza prowadzącego (ostatnie zalecenia sugerują kolonoskopię jako jedno z  badań przesiewowych prowadzących do wykrycia raka okrężnicy)

Innymi badaniami wykonywanymi podczas diagnostyki chorób przewodu pokarmowego są badania radiologiczne z wlewem środka kontrastowego oraz badania obrazowe (CT), są one metodami uzupełniającymi i nie mogą zastąpić badania endoskopowego. Należy podkreślić, że tylko kolonoskopia umożliwia obejrzenie całego jelita grubego od wewnątrz. Dodatkowo tylko podczas kolonoskopii możliwe są różnego rodzaju interwencje jak pobranie wycinków do badania mikroskopowego, usunięcie polipów, czy tamowanie źródeł krwawienia, co niejednokrotnie pozwala uniknąć leczenia operacyjnego.

W celu wykonania badania jelito grube musi być dokładnie oczyszczone ze wszystkich resztek pokarmowych. W tym celu należy:

• w tygodniu poprzedzającym badanie należy unikać owoców pestkowych, maku itp.
• 2 dni przed badaniem zaleca się dietę płynną
• w dniu poprzedzającym badanie należy wypic 4l płynu (wody mineralnej) z rozpuszczonym środkiem przeczyszczającym (np. Fortrans, Fleet itp) w celu przygotowania jelita grubego do badania, w tym dniu nie należy jeść, jedynie przyjmować dużą ilość płynów
• 2 godziny przed badaniem należy zażyć doustnie środek przeciwbólowy z grupy niesterydowych leków przeciwzapalnych

Pacjenci powinni posiadać ważny wynik HBs i AntyHCV (3 miesiące od daty wykonania).

Uwaga!
Osoby przyjmujące na stałe leki nasercowe, na nadciśnienie tętnicze lub astmę powinny przyjąć dawkę poranną popijając niewielką ilością wody. Leków na cukrzycę nie przyjmować. Leki przeciwzakrzepowe (Acard, Bestpirin, Polopiryna, Plavix, Acenocumarol, Sintrom) należy odstawić na cztery dni przed badaniem lub ewentualnie odstawienie skonsultować z lekarzem prowadzącym. Pacjenci z wszczepionymi sztucznymi zastawkami serca i protezami naczyniowymi powinni przyjąć przed i po badaniu antybiotyk lub skonsultować jego przyjęcie z lekarzem wykonującym badanie.

Kolonoskopia zazwyczaj nie wymaga znieczulenia ogólnego. W trakcie badania pacjent leży na lewym boku, ewentualnie w pozycji na plecach; pozycja pacjenta może ulegać zmianie na prośbę lekarza, w celu lepszego uwidocznienia jelita. Badanie jest wykonywane przy pomocy kolonoskopu - giętki instrument w kształcie rury o grubości palca wskazującego, który przez odbyt wprowadza się do odbytnicy a następnie pozostałych części jelita grubego. W celu dokładnego obejrzenia błony śluzowej lekarz pompuje powietrze do jelita, powodując jego rozciągnięcie, co może powodować uczucie wzdęcia i rozpierania. Należy to odróżnić od bólu, który jest wynikiem ucisku aparatu na ścianę jelita i o którym każdorazowo należy poinformować lekarza. Podczas badania należy informować o jeśli pojawią się dodatkowe dolegliwości takie jak ból klatki piersiowej, duszność, nudności. W czasie badania pacjent nie powinien wstrzymywać gazów. Utrzymywanie się bólu, mimo czynności zmierzających do jego ustąpienia może być wskazaniem do przerwania badania. Czas trwania badania to od 15 do 60 minut.

Jeżeli lekarz podczas badania zauważa podejrzaną okolicę może wykonać biopsję którą przesyła do badania histpatologicznego. Polipy (czyli nieprawidłowe uwypuklenia śluzówki) zwykle usuwa się podczas badania. Większość polipów ma charakter łagodnych zmian nowotworowych, ale określane jest to dopiero po badaniu mikroskopowym. Doniesienia naukowe oraz wieloletnie obserwacje potwierdzają, że część polipów z biegiem lat może przekształcić się w nowotwór złośliwy. Istnieje możliwość usunięcia niektórych polipów podczas kolonoskopii z użyciem pętli diatermicznej a następnie przesłanie takiego materiału do badania mikroskopowego, co umożliwia podjęcie dalszych decyzji leczniczych. Czasami, w przypadku dużych, płaskich polipów istnieje konieczność "kęsowej polipekomii", czyli usuwania polipa w kilku fragmentach. Usuwanie polipów jest bezbolesne.

Kolonoskopia i biopsja są badaniami bezpiecznymi w rękach doświadczonego endoskopisty. Komplikacje są rzadkie jednakże mogą wystąpić. Średnie ryzyko wystąpienia powikłań szacowane jest na około 0,35%. Ryzyko zwiększa się u osób z zaawansowanymi zmianami zapalnymi, uchyłkami jelit grubego oraz chorobą nowotworową jelita grubego.

Możliwe powikłania:

• przedziurawienie przewodu pokarmowego, krwawienie do przewodu pokarmowego, uszkodzenie termiczne ściany jelita; tego rodzaju powikłania mogą wymagać leczenia operacyjnego (ryzyko wystąpienia tego typu powikłań zwiększa się gdy podczas badania usuwane są polipy lub pobierane są wycinki)
• sercowe (najczęściej zaburzenia rytmu serca)
• oddechowe (hipowentylacja, bezdech, zachłyśnięcie)
• reakcje uczuleniowe na środki miejscowo znieczulające
• napad padaczkowy
• zakażenie drobnoustrojami

Po badaniu może utrzymywać się wzdęcie, bóle kolkowe i dyskomfort w jamie brzusznej. Aby złagodzić te dolegliwości doradza się wizytę w toalecie. Po badaniu możesz odżywiać się i powrócić do normalnej aktywności życiowej tego samego dnia. Jeżeli otrzymałeś środki uspokajające to pozostaniesz pod obserwacją przez 1-2 godziny. Będziesz potrzebował kogoś kto odwiezie Cię do domu po zabiegu.

W przypadku gdy występują objawy takie jak: nieustępujący ból brzucha, gorączka, dreszcze lub krwawienie z odbytu w ilości więcej niż pół szklanki należy skontaktować się niezwłocznie z lekarzem. Śladowa ilość krwi w stolcu po zakończeniu badania (szczególnie po usunięciu polipów) nie jest zjawiskiem niepokojącym, może utrzymywać się do kilku dni po badaniu.

Jeśli podczas kolonoskopii były usuwane polipy lub pobierane wycinki do badania histopatologicznego wynik będzie gotowy do odebrania po 14-tu dniach od badania.

ERCP jest to procedura, która pozwala zbadać przewody żółciowe oraz trzustkowe.  Giętki instrument grubości palca wskazującego (endoskop) jest wprowadzany przez usta do żołądka a następnie do pierwszego odcinka jelita zwanego dwunastnicą.  W dwunastnicy znajduje się mały otwór - brodawka.  Przez endoskop wprowadza się cienki cewnik, który jest następnie wprowadzany do brodawki.  Przez ten cewnik podaje się kontrast, który pozwala uwidocznić przewód trzustkowy i drogi żółciowe na zdjęciu RTG.

ERCP wykonuje się w celu diagnostyki chorób trzustki i dróg żółciowych, w trakcie badania możliwe jest wykonywanie podstawowych zabiegów diagnostyczno-leczniczych np.: usunięcia kamieni z przewodów trzustkowych, kontroli drożności dróg żółciowych, założenie protezy do dróg żółciowych oraz pobranie wycinków do badania histopatologicznego z miejsc wykazujących patologię. Poniższe przyczyny mogą być wskazaniem do wykonania ERCP:

• Żółtaczka o nieustalonej przyczynie
• Bóle o nieustalonej etiologii w nadbrzuszu (szczególnie u pacjentów po usunięciu pęcherzyka żółciowego lub operacji na drogach żółciowych)
• Podejrzenie kamicy lub raka przewodów żółciowych
• Potrzeba optymalnej weryfikacji stanu anatomicznego dróg żółciowych (np. przed planowanym zabiegiem)
• Podejrzenie przewlekłej choroby trzustki
• Wyjaśnienia nieprawidłowych wyników badań krwi, ultrasonografii lub CT

Alternatywnym do ERCP badaniem obrazowym jest rezonans magnetyczny dróg żółciowych (cholangio-MRI). Przewagą badania ERCP jest możliwość jedoczasowych zabiegów leczniczych (protezowanie, usunięcie kamieni) i diagnostycznych (pobranie wycinków).

Badanie jest przeprowadzane w znieczuleniu ogólnym, więc w dniu badania powinno się być na czczo, tj. nie jeść i nie pić przez minimum 6 godzin poprzedzających badanie.

Wyjątkiem są leki, większość z nich może być zażywana jak dotychczas.  Leki zaburzające krzepnięcie krwi takie jak aspiryna, witamina E, niesterydowe leki przeciwzapalne i insulina powinny zostać przedyskutowane z lekarzem przed badaniem.  Bardzo ważne jest również poinformowanie lekarza o alergiach na które cierpisz. Jeżeli przed procedurami stomatologicznymi zażywasz zwykle antybiotyki poinformuj o tym również Twojego lekarza gdyż możesz ich wymagać również przed ERCP.

Również w przypadku chorób układu krążenia i układu oddechowego poinformuj o nich Twojego lekarza gdyż może to mieć znaczenie podczas badania.

Pacjent układany jest w pozycji leżącej na lewym boku na stole RTG.  Następnie przez usta do żołądka i dalej do dwunastnicy wprowadzany jest endoskop. Leki podawane dożylnie powodują że badanie jest tolerowane znacznie lepiej. Zabieg trwa około 30 min. Endoskop nie przeszkadza w oddychaniu.  Po uwidocznieniu brodawki w dwunastnicy pacjent jest obracany na brzuch, w tym momencie najczęściej zasypia. Następnie do przewodu trzustkowego i dróg żółciowych wstrzykiwany jest kontrast, umożliwiający uwidocznienie patologii w drogach żółciowych i trzustce. Jeżeli zajdzie taka potrzeba wykonuje sie przecięcie zwieracza zamykającego ujście przewodów żółciowych i trzustkowych, w celu poszerzenia drogi odpływu żółci lub soku trzustkowego. W przypadku stwierdzenia kamieni w drogach żółciowych lub w przewodzie trzustkowym usuwa się je, następnie są one wydalane z kałem, natomiast zwężenia są udrażniane przez wprowadzenie do przewodów protezy.

ERCP jest bezpieczną procedurą w rękach doświadczonego lekarza endoskopisty.  Powikłania są rzadkie, jednakże mogą wystąpić.

Możliwe powikłania:

• najczęstszym powikłaniem jest zapalenie trzustki spowodowane podrażnieniem trzustki przez kontrast lub kaniulę, średnia częstość tego powikłania to mniej niż 5%. Ostre zapalenie trzustki może mieć przebieg od bardzo łagodnej do bardzo ciężkiej postaci
• reakcja na podawane leki
• krwawienie lub perforacja (dziura w jelicie) - ryzyko wzrasta gdy podczas ERCP wykonano procedurę terapeutyczną taką jak usunięcie kamienia, założenie protezy/drenu do dróg żółciowych
• nudności, wymioty, ból brzucha

Bardzo ważnym elementem jest wczesne rozpoznanie powikłań i natychmiastowy kontakt z lekarzem w przypadku wystąpienia: silnego bólu brzucha, gorączki, dreszczy, wymiotów, krwawienia z odbytu.

Pozostaną Państwo w szpitalu w celu obserwacj. Dieta po zabiegu jest określana przez lekarza prowadzącego, zazwyczaj w dniu zabiegu są to same płyny - szczegółowych instrukcji w zależności od przebiegu badania udzieli Państwu personel Szpitala. W przypadku braku powikłań zostaną Państwo wypisani w 1-2 dobie po zabiegu, z niezbędnymi zaleceniami od lekarza prowadzącego. Po opuszczeniu szpitala można powrócić niezwłocznie do normalnej diety, leków i aktywności życiowej, chyba że Twój lekarz zaleci inaczej.

Jeśli podczas badania były pobierane wycinki do badania histopatologicznego wynik będzie gotowy do odebrania po 14-tu dniach od badania.